Шындықты ауызша көрсету контексінде «әлеуметтік қақтығысты» институттандыру

В.С. Батурин Философия ғылымдарының докторы, Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінің Философия және мәдениет теориясы кафедрасының құрметті профессоры, Қарағанды, Қазақстан.

Аңдатпа:

Мақала қақтығыс және әлеуметтік қақтығыс ұғымдарының мәнін тұжырымдамалық тұрғыдан қайта пайымдауға арналған. Қақтығыстану ғылымында осы әлеуметтік феноменнің өзіндік натурализациясы орын алды. Соның салдарынан «әлеуметтік қақтығыс» және «қақтығыс» сөздерінің арасындағы айырмашылыққа назар аудармай, қақтығыстарға субъектілердің, тараптардың, мемлекеттердің, қажеттіліктердің, идеялардың, мүдделердің, мақсаттардың және т.б. кез келген «қақтығысуы» ретіндегі әртүрлі «дауларды» жатқыза бастады. Мақалада ежелгі дәуірден бері ғылымда сөздің мағыналық мазмұнын түсінуге бағытталған көптеген зерттеулер жүргізілгеніне назар аударылады. Сөз – бұл «ойланатын зат туралы» айтылатын және сөздердің вербальды-дыбыстық формасында бекітілетін сезімдік-ойлау бейнелерінің көрінісі ретінде қарастырылады. Бұл ретте тіл – ой болмысының үйі екені атап өтіледі.Аталған тәсіл қақтығыс социологиясын зерттеудің әдіснамалық негізі ретінде пайдаланылды. Мемлекеттердің әлеуметтік нормалануындағы әділеттіліктің рөлі туралы идеяларға жүргізілген ретроспективалық талдау заң – құқықтар – бостандықлогикасының Рим империясы дәуірінен бастап бүгінгі күнге дейін құқықтық қатынастардың барлық түрлерін ұйымдастырудың мызғымас іргетасы болғанын көрсетті. Ал ежелгі гректер бұл байланысты бостандық – міндеттер – құқықтарлогикасы арқылы түсіндірген. Зерттеу барысында американдық әлеуметтануда қоғамды жетілдіруге деген өмірлік маңызды «құштарлықтың» қалыптасуы көбінесе маркстік идеяларды іс жүзінде жүзеге асыру жағдайында оларға балама іздеумен байланысты болғаны анықталды. Сондай-ақ Рим құқығықағидаттарына негізделген құқықтық мемлекеттердің өмір сүру жүйесінде медиацияны институционалдандыру қажеттілігінің себептері қарастырылды. Бұл үдеріс, жалпы қақтығыстануды институционалдандыру сияқты «Орталық Азия бестігі» елдеріне де тән құбылысқа айналып келеді.

Түйін сөздер: қақтығыстану, әлеуметтік қақтығыс, қақтығыс, бейнелеу, әділеттілік, институционалдандыру, құқық, құқықтық қатынастар, медиация, «Орталық Азия бестігі» елдері.
PDF
Жарияланды

30.9.2026

Библиографиялық анықтама

Батурин В.С. Институализация «социального конфликта» в контексте вербального отражения действительности // Logos: Eurasian Journal of Philosophy. – 2026. – Т. 31. – №3(123). – С. 41-53. DOI: https://doi.org/10.31489/3134-9242/2026-1-1/41-53